im. Marszałka Józefa Piłsudskiego

fotoJózef Klemens Piłsudski (urodzony 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem – zmarł 12 maja 1935 w Warszawie) (pseudonimy: Wiktor, Mieczysław; później powszechnie zwany Dziadkiem) marszałek Polski i Francji, mąż stanu, Naczelnik Państwa. 

 Urodził się w patriotycznej rodzinie w Porzeczkowej na Litwie. Na wskutek nieszczęść rodzina przeniosła się do Wilna, gdzie uczęszczał do gimnazjum, potem rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie Charkowskim. Po zamieszkach studenckich został relegowany z uczelni. W wieku 19 lat w 1887 został aresztowany i zesłany na Syberię. Jego brat, Bronisław Piłsudski za udział w spisku, którego celem było pozbawienie życia cara został zesłany na 15 lat, Józef przypadkowo zamieszany w sprzysiężenie na 5. 

 Po powrocie z zesłania Piłsudski angażuje się w ruch socjalistyczny. W roku 1892 wstępuje do Polskiej Partii Socjalistycznej. W 1900 zostaje ponownie aresztowany jako redaktor podziemnego Robotnika. Udając chorego psychicznie udaje mu się zbiec z petersburskiego więzienia. 

W czasie wojny rosyjsko-japońskiej w latach 1904-1905 przebywa na Dalekim Wschodzie, gdzie stara się pozyskać Japończyków dla idei zorganizowania legionów z polskich jeńców wziętych do niewoli w carskim wojsku. Jednak jego plany nie udają się, częściowo ze względu na sabotaż ze strony Romana Dmowskiego. 

 W kraju organizuje partyjne bojówki, które aktywnie walczą z caratem i kapitalistami w czasie rewolucji 1905 roku. Działalność finansowana jest poprzez napady na banki i pociągi przewożące pieniądze (słynny napad na stacji w Bezledach) oraz na niewielką skalę przez tzw. eksy (tj. ekspriopracje, wywłaszczenia – eufemistyczne określenie indywidualnych napadów rabunkowych i wymuszeń). W tym czasie dochodzi do rozłamu w PPS – powstają dwie partie PPS-Lewica oraz PPS Frakcja Rewolucyjna, której liderem staje się Piłsudski. 

 W okresie poprzedzającym wybuch I wojny światowej – wymarzonej wielkiej wojny między zaborcami – angażuje się w organizowanie rozmaitych grup paramilitarnych w Galicji. 

 Pod auspicjami Austrii z Strzelca, Sokoła i Drużyn Bartoszowych powstają Legiony Polskie, których dowództwo powierzone zostaje Piłsudskiemu. Walczą one na froncie wschodnim z Rosją po stronie Austro-Węgier i Niemiec. 

 W październiku 1914 powstaje z jego inicjatywy Polska Organizacja Wojskowa, tajne zrzeszenie działające we wszystkich zaborach. Wobec przechylenia się szali wojny na stronę Ententy, Piłsudski doprowadza do tzw. kryzysu przysięgowego. Zostaje osadzony w twierdzy w Magdeburgu, a większość legionistów internowana przez Niemców. 

 11 listopada 1918 roku po triumfalnym powrocie Piłsudskiego do Warszawy z uwięzienia, założona przez państwa centralne Rada Regencyjna zrzeka się na jego ręce władzy, a 22 listopada powołany przez niego rząd Moraczewskiego przyznaje mu uprawnienia Naczelnika Państwa (de facto władza dyktatorska), co zostaje potwierdzone przez Sejm Ustawodawczy w styczniu następnego roku. 

 W 1919 doprowadza do wojny z Rosją bolszewicką. Przeprowadza początkowo udaną a potem zakończoną całkowitą porażką ofensywę na Kijów – licząc na poparcie nacjonalistów ukraińskich. Jednak przecenia wpływy sprzymierzonego z nim atamana Petlury. Odwrót przechodzi w ofensywę Armii Czerwonej pod dowództwem Tuchaczewskiego, która zostaje złamana w czasie Bitwy Warszawskiej a potem ostatecznie bitwy nad Niemnem. Polskie oddziały wyzwalają część Łotwy, a pozorując niesubordynację gen. Lucjan Żeligowski na rozkaz Piłsudskiego zajmuje okręg wileński. 

 Traktat Ryski (a także siłowe rozwiązanie na Litwie) było jednak klęską koncepcji politycznej Piłsudskiego, który starał się zrealizować swoją ideę złożonej z krajów dawnej Rzeczpospolitej konfederacji Międzymorza. Paradoksalnie działania Piłsudskiego doprowadziły do realizacji wizji jego największego adwersarza Romana Dmowskiego. 

 W roku 1923 Piłsudski wycofał się z życia politycznego, by powrócić w wyniku przewrotu majowego w 1926 roku. Wprowadza system autorytarny oparty na armii i swych zwolennikach – zwany sanacją (łac. uzdrowienie). Mimo niezmienionej konstytucji ukrócona zostaje rozbudowana dotychczas rola parlamentu. Opozycja polityczna jest prześladowana tak drogami prawnymi (procesy polityczne), jak i metodami siłowymi (pobicia, obóz koncentracyjny w Berezie Kartuskiej). Wielu przeciwników politycznych marszałka zmuszanych jest do emigracji. W 1935 roku jego zwolennicy doprowadzają do przegłosowania zaprojektowanej z myślą o Piłsudskim – Konstytucji Kwietniowej. 

 W polityce zagranicznej udało mu się doprowadzić do chwiejnej normalizacji stosunków z Niemcami (pakt o nieagresji 1934) i Związkiem Radzieckim (pakt o nieagresji z 1932) – czego sam był świadomy (Pozostaje pytanie, z którego stołka spadniemy najpierw). Oparcia szukano w sojuszach z aliantami zachodnimi, Francją i Wielką Brytanią oraz zaprzyjaźnionymi sąsiadami, Rumunią i Węgrami. 

 Po śmierci w 1935 jego serce zostało złożone w grobowcu matki na cmentarzu na Rossie w Wilnie, a ciało – po perypetiach polityczno-religijnych – w krypcie na Wawelu.